Shavkat Mirziyoyev: co zmieniło się w Uzbekistanie od 2016 roku

Szaawkat Mirzijojew stanął na czele Uzbekistanu pod koniec 2016 roku. W ciągu kilku lat kraj otworzył granice, zniósł ograniczenia walutowe i zmienił ton w polityce zagranicznej. Zmiany zauważysz nawet w drobiazgach: kurs suma, reżim wizowy, wolność prasy.

Ten materiał wyjaśnia, co dokładnie zmieniło się za Mirzijojewa, na jakie branże postawił i jak reformy oceniają organizacje międzynarodowe. Poniżej znajdziesz tabelę z realnym PKB, główne kierunki reform i krótkie fakty o samym prezydencie.

Kim jest Szaawkat Mirzijojew

💡 W skrócie:

• Szaawkat Mirzijojew urodził się 24 lipca 1957 roku w obwodzie dżyzackim w Uzbekistanie.
• W latach 1996-2001 był hokimem obwodu dżyzackiego, w latach 2001-2003 stał na czele obwodu samarkandzkiego, a od 2003 do 2016 roku pełnił funkcję premiera.
• Wybory wygrał 4 grudnia 2016 roku, urząd objął 14 grudnia, a w 2023 roku został ponownie wybrany na nową kadencję.
• PKB Uzbekistanu w dolarach bieżących, 2017-2024: 10/2026, według danych Banku Światowego.

Przed objęciem prezydentury Mirzijojew przez prawie dwadzieścia lat pracował w władzy wykonawczej. Według danych oficjalnej strony głowy Uzbekistanu, urodził się 24 lipca 1957 roku w rejonie zaamińskim obwodu dżyzackiego. Karierę rozpoczął w Taszkencie, a w 1996 roku stanął na czele obwodu dżyzackiego.

Premierem Mirzijojew był przez trzynaście lat. Po śmierci prezydenta Islama Karimowa we wrześniu 2016 roku parlament tymczasowo powierzył mu obowiązki głowy państwa (według danych państwowego portalu Uzbekistanu). W wyborach 4 grudnia 2016 roku zwyciężył, 14 grudnia objął urząd, a w 2023 roku został ponownie wybrany w przedterminowych wyborach. Jeśli śledzisz politykę Azji Centralnej, ta biografia wyjaśnia jego styl: ostrożny aparatczyk, który szybko zmienia reguły.

Główne reformy: od gospodarki po kulturę

Swój program Mirzijojew nazwał „Nowym Uzbekistanem". Obiecał otwartą gospodarkę, niezależne sądy i powrót do kultury narodowej. Wiele decyzji zauważysz już w ciągu pierwszych dwóch lat rządów.

Reforma walutowa

Najbardziej widoczna zmiana dotyczyła pieniędzy. We wrześniu 2017 roku Bank Centralny połączył dwa kursy suma i uwolnił go, pozwalając mu swobodnie się kształtować. Według danych badaczy ISDP, wtedy też zniesiono ograniczenia w wymianie walut dla obywateli i firm. Przed reformą wymiana odbywała się po sztywnym kursie, więc biznes tracił pieniądze na każdej transakcji.

Za liberalizacją poszły kolejne kroki. Inwestorzy otrzymali mniej barier administracyjnych, a startupy dostały ulgi podatkowe. Małym firmom uproszczono rejestrację.

Rolnictwo

W sektorze rolnym postawiono na nowe technologie i kształcenie kadr. Rolnikom zaproponowano programy nauki nowoczesnych metod i wsparcie produkcji ekologicznej. W ten sposób władze liczą na podniesienie plonów bez zwiększania obciążenia ziemi.

Edukacja

Uzbekistan zreformował system edukacji, kładąc nacisk na technologie. Uruchomiono nauczanie zdalne dla obszarów wiejskich, a uczelnie zawarły umowy z zagranicznymi uniwersytetami. Studenci zyskali dostęp do wymiany doświadczeń.

Kultura i sztuka

Za Mirzijojewa rozpoczął się nowy etap w rozwoju kultury narodowej. Państwo wsparło młodych reżyserów, aktorów, pisarzy i poetów. Otwarto nowe muzea i galerie, a międzynarodowe wystawy stały się regularne. Teatr, kino i literatura wróciły do centrum kulturalnej agendy.

Mirzijojew na arenie międzynarodowej

Polityka zagraniczna za Mirzijojewa stała się aktywniejsza. Uzbekistan odnowił kontakty z sąsiadami i wyszedł z izolacji regionalnej. Kraj rozwija stosunki z Chinami, Rosją, USA i Unią Europejską.

Znaczący epizod wiąże się z Niemcami. W Berlinie Mirzijojew spotkał się z kanclerzem Olafem Scholzem i omawiał projekty dwustronne. Niemiecka gazeta Berliner Zeitung w materiale o tym, jak prezydent Uzbekistanu przyjeżdżał do Niemiec, pisała też o referendum konstytucyjnym w kraju.

Jeśli oceniasz politykę zagraniczną, zwróć uwagę na dwa fakty. Uzbekistan współpracuje z ONZ i Bankiem Światowym, a jego pokojowe inicjatywy w Azji Centralnej zyskały międzynarodowe uznanie.

Gospodarka w liczbach: wzrost PKB

Nominalny PKB Uzbekistanu wzrósł z 72 do 121 miliardów dolarów w ciągu siedmiu lat. To dane Banku Światowego w dolarach bieżących USA.

Spadek w 2017 roku wyjaśnia się prosto. Liberalizacja kursu zrównała zawyżony oficjalny kurs, więc wycena w dolarach spadła. Produkcja przy tym nie malała. Od 2021 roku wskaźnik rośnie z każdym rokiem, a w 2024 roku jest prawie 1,7 razy wyższy niż poziom z 2017 roku.

Prawa człowieka i reformy sądownictwa

Temat praw człowieka wymaga precyzji. Karę śmierci w Uzbekistanie zniesiono od 1 stycznia 2008 roku, jeszcze za Islama Karimowa. Amnesty International nazwała kraj 135. na świecie, który zrezygnował z najwyższego wymiaru kary.

Mirzijojew kontynuował tę linię innymi środkami. Parlament zreformował prawo wyborcze i poparł wielopartyjność. Dla ochrony praw obywateli zaczęła działać służba rzecznika praw obywatelskich, a system sądowniczy zaczął się zmieniać na rzecz większej niezależności i przejrzystości.

Oceny przy tym się rozchodzą. Oficjalne źródła mówią o postępie, niezależni obserwatorzy wskazują na powolne tempo. Jeśli porównujesz raporty, patrz na datę publikacji i na metodologię, a nie na nagłówki.

⁉️🤔 Częste pytania

Kiedy Szaawkat Mirzijojew został prezydentem Uzbekistanu?

Parlament powierzył mu obowiązki głowy państwa we wrześniu 2016 roku, po śmierci Islama Karimowa. W wyborach 4 grudnia 2016 roku Mirzijojew zwyciężył, a 14 grudnia oficjalnie objął urząd. W 2023 roku został ponownie wybrany w przedterminowych wyborach. Kadencja prezydenta wynosi siedem lat (według danych oficjalnej strony prezydenta).

Które reformy Mirzijojewa uważa się za główne?

Najbardziej widoczne dotyczą gospodarki: liberalizacja walutowa z 2017 roku i zniesienie ograniczeń w wymianie walut. Do nich dochodzą uproszczenia dla inwestorów, wsparcie małych firm, wymiany z zagranicznymi uniwersytetami i odrodzenie kultury narodowej. Jeśli porównujesz programy z różnych lat, patrz na kurs walutowy i na warunki podatkowe (według danych ISDP).

Jak zmieniło się PKB Uzbekistanu za Mirzijojewa?

Według danych Banku Światowego nominalny PKB kraju wzrósł z 72 miliardów dolarów w 2017 roku do 121 miliardów w 2024 roku. Spadek w 2017 roku wiąże się z dewaluacją suma, a nie ze spadkiem produkcji. W dolarach gospodarka wzrosła w ciągu siedmiu lat około 1,7 razy.

Czy karę śmierci zniósł Mirzijojew?

Nie. Najwyższy wymiar kary w Uzbekistanie zniesiono od 1 stycznia 2008 roku, jeszcze za Islama Karimowa. Amnesty International nazywa kraj jednym ze 135, które zrezygnowały z kary śmierci. Mirzijojew kontynuował kurs na rzecz praw człowieka innymi decyzjami, ale zniesienia nie można mu przypisywać.

Co oznacza „Nowy Uzbekistan"?

„Nowy Uzbekistan" to oficjalna nazwa programu reform Mirzijojewa, przyjęta od 2017 roku. Łączy otwartą gospodarkę, niezależne sądy i odrodzenie tradycji narodowych (według danych państwowego portalu Uzbekistanu). Sam prezydent nazywa jej celem zbudowanie państwa, w którym każdy obywatel czuje swój wkład w rozwój kraju.

W skrócie: jak oceniać reformy

Oceniając reformy Mirzijojewa, patrzysz na trzy rzeczy. Po pierwsze: makroekonomia, gdzie PKB wzrósł z 72 do 121 miliardów dolarów w ciągu siedmiu lat (dane Banku Światowego). Po drugie: instytucje, bo reforma sądownictwa i służba rzecznika praw obywatelskich zmieniają reguły dla biznesu i obywateli. Po trzecie: otwartość, bo granice, waluta i kontakty zagraniczne stały się swobodniejsze.

Dalej wszystko zależy od twoich zainteresowań. Jeśli zależy ci na gospodarce, śledź kurs suma i napływ inwestycji. Jeśli na prawach człowieka, czytaj orzeczenia sądów i raporty rzecznika praw obywatelskich. Jeśli na kulturze, sprawdzaj repertuar nowych muzeów i festiwali. Weryfikuj liczby w oficjalnych źródłach, a nie w przekazach z mediów społecznościowych.