Wat te zien op Sulawesi: Makassar, Toraja en duiken bij Bunaken

Sulawesi ziet er op de kaart uit als een open bloem met vier bloemblaadjes. Het eiland is geen resort met een hotel om de hoek: het zijn meerdere verschillende werelden op één stuk land. In het zuiden staat het koloniale Makassar, in de bergen verschuilen zich de klifgraven van Toraja, en in het noorden duiken mensen van Bunaken af.

Het eiland ligt in Indonesië tussen Borneo en Nieuw-Guinea. Er zijn geen directe charters vanuit Europa, dus er komen weinig toeristen op goed geluk. Het zuiden bereik je via Makassar, de noordelijke duikplekken via Manado. Van Makassar naar het bergachtige Toraja leidt een weg van ongeveer 300 km je erheen (stand 2026, GoAsia).

Hieronder hebben we een praktische route over het eiland samengesteld: Makassar, Toraja, Bunaken. We hebben alle prijzen, openingstijden en afstanden tegen bronnen gecheckt en de datum naast de cijfers gezet.

Advertentie: dit artikel bevat affiliate links, we verdienen een commissie als je via hen boekt, zonder extra kosten voor jou.

Sulawesi: wat je moet weten voordat je gaat

💡 In het kort:

• Vlieg naar Makassar in het zuiden of Manado in het noorden: beide steden ontvangen binnenlandse vluchten.
• Plan 10-14 dagen om het zuiden, Toraja en het duiken in het noorden te doen.
• Houd contant geld in roepia bij de hand: kaarten worden alleen in grote hotels in Toraja geaccepteerd.
• Prijzen en openingstijden: 09/2026, gecheckt op de website van South Celebes Tourism.

Makassar: het koloniale zuiden van het eiland

Makassar is de hoofdstad van Zuid-Sulawesi en de toegangspoort tot het eiland. Hier mengen Nederlandse koloniale architectuur en Bugis-cultuur zich. Eén dag is genoeg om het oude centrum te voet te verkennen en de geschiedenis van de regio te begrijpen.

Begin bij Fort Rotterdam, het voormalige fort Ujung Pandang. Het fort is dagelijks open van 8:00 tot 18:00 lokale tijd, de toegang is gratis (stand 09/2026, South Celebes Tourism). Binnen zijn een museum en een cultureel centrum gevestigd. Kom bij openingstijd: tegen de middag worden de muren heet.

Vlakbij, in Sungguminasa, ligt het complex Makam Raja-Raja Gowa, de graven van de koningen van Gowa. Hier liggen de heersers begraven van het sultanaat dat het zuiden bestuurde voordat de Nederlanders arriveerden. Dit is een actieve locatie: kleed je bescheiden en vraag toestemming voordat je foto's maakt.

Voor souvenirs ga je naar de markt. Ze verkopen batik, houten tafelgerei en sieraden. Afdingen: de vraagprijs is twee tot drie keer opgeblazen. Let op dat een fabrieksmatige namaak niet als handgemaakt werk aan je wordt verkocht.

© Sanko . · CC BY-SAFoto: Sanko ., CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0), Wikimedia Commons

Toraja: klifgraven en rituelen

Toraja is geen stad maar een bergregio 300 km ten noorden van Makassar. Je kunt er op drie manieren komen, en de reis duurt bijna een hele dag.

De nachtbus is handig: je komt 's ochtends aan in Rantepao en betaalt niet voor een extra nacht onderweg (stand 2026, GoAsia).

Maar de belangrijkste reden om hierheen te komen ligt in de begrafenisrituelen. De lokale bevolking gelooft dat een persoon na de dood vertrekt naar het land van de voorouders, en het lichaam wordt weken, maanden en zelfs jaren in huis gehouden, totdat de familie geld bij elkaar heeft voor de ceremonie.

De ceremonie Rambu Solo zelf duurt meerdere dagen. Honderden gasten verzamelen zich, buffels en varkens worden geslacht, en 's nachts worden cirkelvormige ma'badong-dansen uitgevoerd. Eén ceremoniële buffel kost vanaf 50 tot 500 miljoen roepia (stand 2026, GoAsia). Een begrafenis met hoge status gebruikt twintig of meer dieren.

Verschillende begraafplaatsen zijn een bezoek waard.

Kete Kesu ligt op 4 km van Rantepao en je kunt er te voet naartoe. Lemo is bekend om zijn rotswand, waar houten tau-tau-beelden in de galerijen staan. In Londa daal je af in een grot met doodskisten, en een lokale gids met een petroleumlamp leidt je door de donkere gangen.

Toeristen worden vriendelijk behandeld bij begrafenissen, en de ceremonie is niet opgevoerd voor toeschouwers. Maar je hebt een lokale gids nodig: hij legt uit wat er gebeurt en vertelt je wanneer je foto's mag nemen. Een gids kost een paar honderdduizend roepia per dag. Kom met een geschenk: sigaretten, suiker of een klein bedrag in contanten (per 2026, GoAsia).

© WiDi · CC BY-SAFoto: WiDi, CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0), Wikimedia Commons

Dieren in het wild: babiroesa, anoa en maleo

Sulawesi herbergt dieren die nergens anders voorkomen. De babiroesa ziet eruit als een kruising tussen een hert en een wild zwijn, terwijl de anoa een dwergachtige verwant van de buffel is. De maleo, een vogel uit de familie van de grootpoothoenders, begraaft zijn eieren in warme vulkanische grond en broedt ze niet uit.

© musnahterinjak · CC BY-SAFoto: musnahterinjak, CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0), Wikimedia Commons

Ze leven allemaal in de bossen van Lore Lindu, een park van 2.180 km² in Midden-Sulawesi (per 09/2026, Wikipedia). Er zijn 77 geregistreerde endemische vogelsoorten, plus de Tonkean-makaak en het dwergspookdiertje. Wetenschappers denken dat sommige van deze soorten kunnen verdwijnen, dus je zult ze niet tijdens elke reis in het wild zien.

Duiken: Bunaken en Manado Tua

In het noorden van Sulawesi is het mariene park Bunaken opgericht. Het ligt direct voor de kust van Manado, en het eiland Manado Tua is een uitgedoofde vulkaan met loodrechte onderwaterwanden. Mensen komen hier voor de koraaltuinen en het heldere water.

Toegang tot het park kost voor buitenlanders ongeveer 150.000 roepia per bezoek, en het ticket is geldig voor het hele verblijf (per 2026, duikoperator Manado Safaris). De betaling wordt meestal geregeld door de duikoperator. Bevestig het bedrag ter plaatse: de regels van het park veranderen zonder aankondiging.

De autoriteiten hebben de visserij nabij de kust verboden, waardoor de riffen dichtbevolkt zijn met koralen en vissen. De wanden dalen tientallen meters naar beneden, en het zicht onder water blijft het hele jaar door hoog. Drie of vier dagen zijn genoeg om de beste plekken rond Bunaken en Manado Tua te verkennen.

© Fabio Achilli from Milano, Italy · CC BYFoto: Fabio Achilli from Milano, Italy, CC BY (https://creativecommons.org/licenses/by/2.0), Wikimedia Commons

Duiktochten en verhuur van uitrusting worden direct in Manado verkocht, meestal als pakketten van meerdere dagen. Neem je certificeringskaart mee: zonder deze mag je alleen een kennismakingsduik doen.

Keuken: varkensvlees en Minahasa-kruiden

De Minahasa-keuken in het noorden rust op twee dingen: varkensvlees en kruiden. De Minahasa zijn christelijk, dus varkensvlees is hier een gewoon gerecht, anders dan in de islamitische gebieden van het eiland. In Manado wordt alles pittig gekookt, met chili en gekruide sauzen.

Aan de kust krijg je verse vis en zeevruchten, terwijl ze in Makassar rijke rundvleessoepen koken. De porties zijn royaal, en de prijzen bij straatwarungs zijn lager dan in hotels. Eet waar de locals eten: een rij wachtenden is de beste gids.

Hoe je er komt en wanneer je moet gaan

Je moet vliegen naar Makassar (Sultan Hasanuddin Airport) of Manado (Sam Ratulangi). Binnenlandse vluchten vertrekken bijna dagelijks vanuit Jakarta, Bali en Surabaya (stand: 2026, GoAsia). Er zijn ook directe vluchten tussen Makassar en Manado: over land zou de reis twee dagen duren.

De beste reistijd is van mei tot oktober, tijdens het droge seizoen. Begrafenisceremonies in Toraja vinden meestal plaats van juli tot september, met een piek in augustus. Wil je een ceremonie bijwonen, plan je reis dan in deze maanden.

Rantepao ligt op 700 m hoogte en 's nachts kan de temperatuur dalen tot 15-20 °C. Neem een licht jack en contant geld mee: geldautomaten in de bergen zijn onbetrouwbaar en kaarten worden buiten de grote hotels niet geaccepteerd. Zoek een hotel in Rantepao of Makassar, en het is handiger om kamers vooraf te boeken: vind een hotel in Makassar op Trip.com.

© Thank You (25 Millions ) views from Fresno, USA · CC BYFoto: Thank You (25 Millions ) views from Fresno, USA, CC BY (https://creativecommons.org/licenses/by/2.0), Wikimedia Commons

⁉️🤔 Veelgestelde vragen

Wanneer kun je het beste naar Sulawesi gaan?

Het droge seizoen loopt van mei tot oktober, de handigste periode om te reizen. 's Nachts is het koel in de bergen, terwijl het aan de kust overdag heet en vochtig is.

Hoeveel kost het Nationaal Park Bunaken?

Ongeveer 150.000 roepia voor buitenlanders, en het ticket is geldig voor je hele verblijf (stand 2026, Manado Safaris).

Mag ik een begrafenis in Toraja bijwonen?

Ja, toeristen zijn daar welkom. Ga met een lokale gids en maak pas foto's nadat je toestemming hebt gekregen van de gids of de familie.

Hoe kom ik van Makassar naar Toraja?

Het is ongeveer 300 km over een bergweg, en de bus doet er 8 tot 10 uur over (stand 2026, GoAsia). De handigste optie is de nachtrit: je komt 's ochtends aan in Rantepao.

Is het veilig om lokaal eten te eten?

Ja, de lokale keuken is veilig als je eet op drukke plekken. In Manado is het eten pittig, dus laat weten als je niet van chili houdt. Drink water uit flessen, en neem ijs alleen waar de locals het ook gebruiken. Zoek naar varkensvlees in het noorden; in moslimgebieden wordt het niet geserveerd.

Kort samengevat: wat je moet boeken

Een reis naar Sulawesi valt uiteen in twee delen: het zuiden met Makassar en Toraja, en het noorden met duiken. Tussen beide is vliegen makkelijker dan overland reizen. Hier is een snel overzicht per reisstijl:

• Heb je 7 dagen: kies Makassar en Toraja, en bewaar het noorden voor de volgende keer.
• Ga je voor het duiken: vlieg direct naar Manado en verblijf in de buurt van Bunaken.
• Ben je geïnteresseerd in cultuur: plan je reis voor juli tot september, wanneer de ceremonies plaatsvinden.
• Reis je met familie: kies het zuiden en Toraja; het noorden past beter bij duikers.

Boek hotels vooraf, zeker voor augustus, en duiktrips en excursies zijn makkelijk te regelen via GetYourGuide.