Suche doliny McMurdo: gdzie na Antarktydzie śnieg się nie utrzymuje

Najsuchsze pustynie planety znajdują się na Antarktydzie. To nie paradoks, a fakt: wśród lodów są doliny, w których śnieg prawie nie zatrzymuje się na ziemi. Nazywa się je suchymi dolinami McMurdo. Powierzchnia tej strefy to około 4 500 km², czyli mniej więcej 0,03% kontynentu (według informacji o dolinach McMurdo). Zobaczysz tu marsjańskie krajobrazy, rdzawoczerwone wodospady i jeziora słodsze niż Morze Martwe. Poniżej dowiesz się, jak to wszystko działa, co odkryli naukowcy i jak dostać się do tych miejsc.

Suche doliny McMurdo: naukowa sensacja

💡 W skrócie:

• Suche doliny McMurdo to największy wolny od lodu region Antarktydy.
• W jego wnętrzu leżą trzy duże doliny: Victoria, Wright i Taylor.
• W pobliżu działają stacje McMurdo Station i Scott Base, dlatego strefa jest zbadana lepiej niż wiele obszarów kontynentu.

Granice suchych pustyń wyznaczyli polarni badacze. Doliny leżą na wybrzeżu Ziemi Wiktorii. Angielska nazwa strefy, McMurdo Dry Valleys, utrwaliła się także w literaturze naukowej.

Doliny odkryto na początku XX wieku, a od lat 50. XX wieku w pobliżu pojawiły się stałe stacje McMurdo Station (USA) i Scott Base (Nowa Zelandia) (według McMurdo Dry Valleys).

Odkrycie stało się naukową sensacją. Wolnych od lodu terenów na kontynencie jest niewiele, a suche doliny McMurdo okazały się największym takim obszarem. Drugie miejsce pod względem suchości na Ziemi zajmuje chilijska pustynia Atakama, ale i ona ustępuje strefie McMurdo. Deszczu nie było tu od około dwóch milionów lat (według opisu suchych dolin). Jeśli fascynuje cię ekstremalna geografia, zapamiętaj tę nazwę.

Klimat: dlaczego śnieg się nie zatrzymuje

Doliny leżą w cieniu śniegowym Gór Transantarktycznych. Szczyty o wysokości ponad 3 000 m przechwytują wilgoć, dlatego do dna dolin docierają tylko suche strumienie powietrza (według klimatu dolin McMurdo).

Paradoks wyjaśnia wiatr. W dolinach nieustannie wieją wiatry katabatyczne. Ciężkie zimne powietrze spływa ze zboczy pod wpływem siły grawitacji, a jego porywy bywają huraganowe. Wilgoć nie zdąży się osadzić, a suche powietrze zabiera śnieg bezpośrednio: lód przechodzi w gaz, omijając ciekłą wodę.

© Hannes Grobe , Alfred Wegener Institute · CC BY-SAFot. Hannes Grobe , Alfred Wegener Institute, CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5), Wikimedia Commons

Opadów spada tu około 100 mm rocznie i prawie wszystko to śnieg. Ale nie zalega: wiatr i suche powietrze szybko go zwiewają. Temperatury też są ekstremalne: minimum -65,7 °C zanotowano nad jeziorem Vida, a maksimum +12 °C na lodowcu Taylora (dane: 09/2026, McMurdo Dry Valleys). Nie spotkasz tu typowej pogody, dafür zobaczysz wyjątkowy klimat.

Mimo suchości woda w dolinach jest. Doliną Wrighta płynie rzeka Onyks, najdłuższa rzeka Antarktydy. Latem zasila ją woda z topniejących lodowców, a obok leży jezioro Vida (według danych o rzekach i jeziorach dolin). Łącznie nalicza się tu ponad 6 000 jezior i stawów.

Dno dolin przypomina Marsa, dlatego NASA od lat 70. XX wieku testuje tu lądowniki i łaziki marsjańskie (według danych o testach NASA w dolinach). Dla ciebie oznacza to, że krajobraz wokół będzie nieziemski: luźny żwir, poligonalne szczeliny w gruncie i niemal całkowity brak roślin.

Lodowe jeziora i Krwawy wodospad

Najbardziej znane jeziora dolin przykryte są stałym lodem. Woda pod nim jest tak słona, że jej zasolenie jest dwa do trzech razy wyższe niż oceaniczne (według danych o słonych jeziorach dolin).

Właśnie takie jezioro zasila Krwawy wodospad w dolinie Taylora. Od czasu do czasu z lodowca Taylora wydobywa się strumień rdzawoczerwonej wody i spływa po lodzie do jeziora Bonney.

Czerwony kolor zawdzięcza tlenkom żelaza: w kontakcie z powietrzem żelazo dwuwartościowe utlenia się (według danych o składzie wody Krwawego wodospadu). Wodospad po raz pierwszy opisał australijski geolog Thomas Griffith Taylor w 1911 roku i jego imieniem nazwano zarówno lodowiec, jak i dolinę. W wodzie pod lodowcem znaleziono bakterie, które obywa się bez tlenu i wykorzystują żelazo oraz siarkę.

Naukowcy uważają, że ten ekosystem jest odizolowany od około 1,5-2 milionów lat (według danych o mikrobach pod lodowcem Taylora).

Co odkryli badacze w suchych dolinach

Główne pytanie brzmi tak: dlaczego w lodach żyją pingwiny i foki, a w dolinach nie ma nic? Odpowiedź jest prosta: zbyt suche powietrze nie pozwala przetrwać ani roślinom, ani zwierzętom.

Ale nie zawsze tak było. W dolinie Victorii znajdowano zmumifikowane tusze fok, które przetrwały w suchym powietrzu tysiące lat (według danych o mumiach fok w dolinie Victorii). Zatem klimat był tu kiedyś łagodniejszy i widzisz ślady tych zmian.

Później znaleziono też ślady mikroorganizmów: w szczelinach skał żyją bakterie, którym wystarczy kropla wilgoci i światło. A w 2013 roku w dolinie University Valley nie wykryto w ogóle żadnego aktywnego życia w wiecznej zmarzlinie. To pierwsze miejsce na planecie, gdzie człowiek nie znalazł mikrobów (według danych życie w zmarzlinie dolin).

Dziś nad tymi zagadkami pracują polarni badacze. Budują teorie o tym, jak zmieniał się klimat lodowego kontynentu, ale bezpośredniej odpowiedzi wciąż nie ma. Doliny pozostają wygodnym modelem do badania Marsa i lodowych księżyców w rodzaju Europy.

Turystyka antarktyczna: jak dostać się do dolin

Antarktyda jest otwarta dla podróżnych, ale rządzi się swoimi prawami. Sezon trwa od listopada do marca, to antarktyczne lato (według danych sezonu turystycznego na Antarktydzie).

Większość rejsów startuje z Ushuaia, portu na krańcu Argentyny. Rejsy trwają od 10 dni do trzech tygodni, a ceny zaczynają się od około 6 490 dolarów amerykańskich za osobę w kabinie wieloosobowej (dane: 09/2026, Terra Nova Expeditions). W 2025 roku kontynent odwiedziło około 124 000 turystów rejsowych (według danych statystyk rejsów na Antarktydę). Będziesz potrzebować paszportu i zapasu czasu.

Doliny McMurdo leżą z dala od zwykłych tras. Większość statków płynie do Półwyspu Antarktycznego, a do Morza Rossa i stacji McMurdo kierują się tylko pojedyncze wzmocnione jednostki. Do samych dolin turysta niemal nie ma szans dotrzeć: lądowania są tam ograniczone, a strefa wchodzi w skład obszaru szczególnie chronionego.

Na każdy wyjazd potrzebne jest zezwolenie na mocy Traktatu Antarktycznego, a przewoźników zrzesza IAATO (według danych zasad zwiedzania Antarktydy). Jeśli chcesz zobaczyć lodowy kontynent, zacznij od praktyki: rejsy na Antarktydę z Ushuaia zebrano w osobnym materiale.

McMurdo na mapie

Doliny suche leżą na zachód od cieśniny McMurdo, przy Morzu Rossa. Centrum strefy znajduje się mniej więcej na 77° szerokości geograficznej południowej i 162° długości geograficznej wschodniej (według danych współrzędnych dolin McMurdo). Otwórz mapę poniżej, żeby ocenić położenie dolin względem stacji i wulkanu Erebus.

⁉️🤔 Częste pytania

Gdzie znajdują się suche doliny McMurdo?

Na wybrzeżu Ziemi Wiktorii we Wschodniej Antarktydzie, na zachód od cieśniny McMurdo i Morza Rossa. To największy wolny od lodu region kontynentu.

Dlaczego na Antarktydzie powstała pustynia bez śniegu?

Wszystko rozstrzygają wiatr i rzeźba terenu. Góry Transantarktyczne zatrzymują wilgotne powietrze, a wiatry katabatyczne zdmuchują śnieg ze zboczy. Wilgoć paruje bezpośrednio, lód przechodzi w gaz. Opadów jest tu skrajnie mało. Dlatego doliny pozostają jednymi z najsuchszych i najzimniejszych pustyń planety.

Czy turysta może dostać się do suchych dolin?

Zwykłe rejsy płyną do Półwyspu Antarktycznego, a doliny leżą przy Morzu Rossa. Dotrzeć tutaj można realnie tylko pojedynczymi wzmocnionymi jednostkami, a takie rejsy są rzadkie. Lądowania w dolinach są ograniczone, strefa wchodzi w skład obszaru szczególnie chronionego. Na wyjazd potrzebne jest zezwolenie na mocy Traktatu Antarktycznego.

Czym jest Krwawy Wodospad?

To strumień rdzawo-czerwonej wody z lodowca Taylora. Kolor nadają tlenki żelaza: woda podlodowcowa jest bogata w żelazo dwuwartościowe, które utlenia się na powietrzu.

Kiedy jechać na Antarktydę i ile kosztuje wyjazd?

Sezon trwa od listopada do marca, to antarktyczne lato. Większość rejsów startuje z Ushuaia w Argentynie. Rejs trwa od dziesięciu dni do trzech tygodni. Ceny zaczynają się od kilku tysięcy dolarów amerykańskich za osobę w kabinie wieloosobowej, wszystko zależy od jednostki i sezonu.

Krótko: co warto zarezerwować

Suche doliny McMurdo pokazują, że pustynia bywa też wśród lodów. Śnieg prawie się tu nie zatrzymuje, a krajobrazy bardziej przypominają Marsa. Macierz wyboru jest prosta: jeśli masz czas i zależy ci właśnie na dolinach, szukaj rzadkich rejsów do Morza Rossa. Jeśli chcesz podstawowego doświadczenia, wybierz klasyczny rejs na Półwysep Antarktyczny z Ushuaia. Przed zakupem sprawdź sezon, pozwolenia i ceny u operatora, a przegląd ofert znajdziesz w materiale o rejsach na Antarktydę.