Bazylika Santa Croce we Florencji – historia, zdjęcie, opis, godziny otwarcia, mapa
Niemal każde większe miasto turystyczne ma swój symbol architektoniczny: wieża Eiffla w Paryżu, Big Ben w Londynie, Ermitaż w Petersburgu, Koloseum w Rzymie, bazylika Santa Croce we Florencji… Bazylika Santa Croce (w innymi słowy Bazylika Świętego Krzyża) – jedna z najpiękniejszych i najbardziej znanych budowli we Florencji. Jest to pierwszy i największy kościół franciszkański na świecie, ponadto znany jest z fresków legendarnego włoskiego malarza Giotta oraz grobowców ikonicznych postaci włoskiej sztuki i nauki: Leonarda Bruniego, Galileo Galilii, Nicolo Machiavelli, Michała Anioła Buonarottiego są tu pochowane, a także kilka tablic pamiątkowych i cenotafów.
Historia budowy
Istnieje piękna legenda, że pierwszy kamień pod bazylikę Santa Croce położył sam Franciszek z Asyżu, kanonizowany włoski święty katolicki, który założył słynny na całym świecie Zakon Franciszkanów, czyli Zakon Żebraczy. Niestety legendę tę łamie rzeczywisty stan rzeczy: Franciszek nie mógł położyć pierwszego kamienia pod kościół, gdyż zmarł w 1226 roku, a budowę bazyliki zaczęto budować dopiero w 1294 roku. Możliwe jednak, że Franciszek położył pierwszy kamień kościoła, który stał na miejscu bazyliki wcześniej, już na początku XIII wieku. Ale to tylko przypuszczenie, gdyż nie zachowały się żadne dokumenty potwierdzające ten fakt.
Ale wiadomo na pewno: kościół został zbudowany przez wyznawców Franciszka, mnichów franciszkańskich. W tym czasie ich Zakon rozrósł się już dość mocno, a mnisi nie mieścili się w małym kościele. Zaszczyt zostania architektem nowej świątyni przypadł Arnolfo di Cambio – później stało się to jego największym i najważniejszym dziełem architektonicznym.
Na budowę świątyni wydano dużo pieniędzy: po pierwsze, w tym momencie wysiedlono z Florencji gibelinów, przedstawicieli swego rodzaju opozycji politycznej tamtych czasów, a ich fortuny pozostały w mieście, a władze rozsądnie rozdysponowały te bogactwa, w tym przeznaczanie części pieniędzy na budowę nowych świątyń i kościołów. Ponadto spore sumy przekazali sami mieszkańcy Florencji: zarówno przedstawiciele klasy średniej – rzemieślnicy, kupcy, kupcy, zamożni chłopi – jak i cała szlachta i arystokracja. Ci ostatni przekazywali ogromne sumy franciszkanom w zamian za prawo posiadania osobistych, rodzinnych kaplic w budowanej świątyni: Bardi, Peruzzi, Castellani, Baroncelli, Medici – wszystkie te szlacheckie rody mocno inwestowały, aby pozostać uwiecznionym w murach Świątynia.
Miejsce budowy bazyliki – okolice Santa Croce – nie zostało wybrane przypadkowo: w tamtych czasach mieszkali tu biedni – idealne stado dla Zakonu Żebraczego. Później zaczęli się tu osiedlać rzemieślnicy i budowniczowie, którzy brali udział w budowie kościoła. Historycy twierdzą, że później franciszkanie prowadzili prawdziwą wojnę dla parafian z dominikanami i wygrali. Powodem tego są liczne freski, które zdobią sklepienia bazyliki Santa Croce. Dla ubogich niepiśmiennych rysunki na sufitach i ścianach były jak Pismo Święte: wizualna historia głównych wydarzeń religijnych na obrazach, dlatego wybrali katedrę franciszkańską.
Wnętrza bazyliki namalowali Giotto, Giovanni da Milano, Maso di Banco i inni znani włoscy artyści. Sama budowa trwała długo, prawie sto lat, przypuszczalnie do 1385 roku. Konsekracja bazyliki Santa Croce miała miejsce dopiero w 1443 roku.
Świątynia ma swoją własną czarną kartę historii: w 1966 r. we Florencji wystąpiła poważna powódź, w niektórych częściach miasta woda podniosła się o pięć metrów powyżej zwykłego poziomu, zalewając domy, budynki użyteczności publicznej i świątynie. Bazylika Santa Croce również przeżywała ciężkie chwile: poszczególne arcydzieła twórczości artystycznej zostały beznadziejnie zniszczone. Na szczęście większości z nich udało się jeszcze odrestaurować, ale coś umarło w wodzie.
Należy również zauważyć, że początkowo świątynia posiadała własny klasztor, ale pod koniec XVIII wieku prawie przeżyła swoją użyteczność, a pod koniec XIX wieku władze miasta zdecydowały się nawet na wyposażenie tam muzeum. Teraz kompleks muzealny rozrósł się tak bardzo, że uważny turysta będzie potrzebował prawie całego dnia, aby go dokładnie obejrzeć. Na przestrzeni ostatnich dwóch stuleci bazylika Santa Croce stała się prawdziwym centrum pielgrzymek turystycznych, a nawet kilkakrotnie pojawiła się w kulturze popularnej, m.in. w kultowej grze komputerowej Assassin's Creed II.
Architektura
Pierwotny styl architektoniczny budynku jest gotycki, ale niektóre części świątyni były przebudowywane lub ukończone w ciągu kilku stuleci, dzięki czemu obecny wygląd bazyliki zachowuje umiejętności architektów i artystów z kilku epok historycznych i kulturowych jednocześnie.
Zbudowana w XIII i XIV wieku świątynia jest nadal największą i najbardziej imponującą budowlą franciszkańską. Wszystkie jej elementy – śnieżnobiała fasada i ozdobione freskami wewnętrzne sklepienia, nawa południowa i północna, szesnaście nazwanych kaplic, ołtarz główny, grobowce, cenotafy, tablice pamiątkowe – zachowują dumę i wielkość minionych czasów. Nie sposób nie podziwiać piękna i bogactwa bazyliki Santa Croce.
Bilet wstępu na określony czas dla Dawida Michała Anioła – 16 EUR
Bilet wstępu do Galerii Uffizi – 20 EUR
Galeria Uffizi: Wstęp priorytetowy – 40 EUR
Katedra we Florencji: Bilet wstępu na kopułę – 29 EUR Bilet
wstępu do Palazzo Vecchio i audioprzewodnik – 19 EUR
Wycieczka Hop-on Hop-off. Bilet na 24, 48 lub 72 godziny – od 23 €
Muzeum Leonarda da Vinci: bilet wstępu – 7 €
Wycieczka do Duomo z przewodnikiem i wejście na szczyt kopuły – 40 €
Bilet wstępu do Bazyliki San Lorenzo – 8,50 €
Lot balonem nad Toskanią: Florencja – 250 €
Fasada
Pierwotna fasada bazyliki była dość prosta i nieskomplikowana, można wręcz powiedzieć, że jej nie było: nikt specjalnie nie zaprojektował zewnętrznej, frontowej strony świątyni. Dopiero w XIX wieku, kiedy świątynia przeszła kolejną przebudowę, jej wygląd przybrał Nicolo Mattas. Wcześniej projektował już fasady kilku gotyckich kościołów, nic więc dziwnego, że przypadł mu zaszczyt uporządkowania bazyliki Santa Croce.
Mattas postanowił jednak nie czynić projektu zbyt fantazyjnym i pretensjonalnym: lakoniczna biel marmuru, trzy łukowe przęsła, życiodajne krzyże, Gwiazda Dawida (rodzaj hołdu dla żydowskiego pochodzenia architekta), pełne wdzięku płaskorzeźby i rzeźbiarskie modele – nic zbędnego. Zapewne tak właśnie, skromnie i szlachetnie, powinna wyglądać fasada naprawdę wielkiej świątyni.
Nawiasem mówiąc, Mattas miał nadzieję, że zostanie pochowany gdzieś w pobliżu Machiavelli i Buonarotti za swoje nabożeństwa dla bazyliki, ale franciszkanie nie byli gotowi postawić sarkofagu ze zmarłym Żydem pod arkadami swojego kościoła katolickiego. W rezultacie Mattas został pochowany na terenie bazyliki, ale nie w samym kościele, ale na małym dziedzińcu.
Dekoracja wnętrz
Ale wewnątrz Bazyliki Santa Croce – to naprawdę głośna, majestatyczna, wspaniała oda do włoskiego renesansu i protorenesansu i nie tylko. Jest tak wiele fresków, obrazów, stiuków, witraży i innych elementów artystycznych i dekoracyjnych, które niegdyś tworzyły ręce największych mistrzów: oczy początkującego turysty z pewnością będą biegać w różnych kierunkach. Bazylika Santa Croce ma trzy nawy, oddzielone wdzięcznymi łukami i rzędami masywnych kolumn. Główna, centralna nawa jest nieco wyższa od bocznych, ale południowa i północna zachwycają bogatą dekoracją.
nawa południowa
Co znajduje się w południowej części świątyni:
nawa północna
Co znajduje się w północnej części świątyni:
Kaplice
W bazylice znajduje się szesnaście kaplic (szesnaście kaplic). Większość z nich to osoby nominalne, należące do tej czy innej bogatej i wpływowej rodziny średniowiecznej Florencji. W rzeczywistości kaplica jest jakby oddzielnym, niezależnym małym kościołem, będąc jednocześnie częścią dużej świątyni lub kompleksu świątynnego.
Kaplice bazyliki Santa Croce to indywidualne dzieła sztuki. Niestety, część fresków Giotta nie zachowała się, gdyż w średniowieczu kilkakrotnie szalała we Florencji dżuma dymienicza, świątynia była wykorzystywana jako szpital, a luksusowe freski po prostu pokryto wapnem. Nawiasem mówiąc, zaraza była tak okrutna dla Florencji, że wielu Europejczyków tak ją nazwało – Florentine, a Giovanni Boccaccio i Francesca Petrarch wspominali o niej w swoich słynnych dziełach.
Ukrzyżowanie Donatello
Słynne drewniane „Ukrzyżowanie” autorstwa Donato di Niccolo di Betto Bardi to jedna z głównych atrakcji świątyni. Ta praca jest godna uwagi, ponieważ znajduje się na wczesnym etapie twórczości włoskiego rzeźbiarza i jest nieco kopią podobnej pracy nauczyciela Donatello, Lorenzo Ghiberti. Ukrzyżowany na krzyżu Jezus Chrystus jest muskularny, zdesperowany, omdlały, ale jednocześnie jakby za mało wyrazisty. Jaki jest powód tego braku wyrazistości – wciąż spierają się kulturolodzy. Najprawdopodobniej chodzi o to, że Donatello dopiero zaczynał swoje twórcze poszukiwania.
ołtarz główny
Ołtarz główny bazyliki Santa Croce to naprawdę wspaniały widok. Udekorowana freskami Agnolo Gaddiego, jest to żywa księga opowieści biblijnych: oto Archanioł Michał, który daje Setowi gałąź Drzewa Wiedzy, a sam Seth sadzi tę gałąź na grobie zmarłego Adama i Królowej Saby i budzącej grozę chwili ukrzyżowania Pana i św. Heleny, zdobycia Jerozolimy… Wszystkie freski są szczegółowe, szczegółowe, starannie narysowane. Możesz na nie patrzeć godzinami.
Agnolo Gaddi jest również autorem witraży na Ołtarzu Głównym. Jasne, pstrokate, kolorowe, są specjalnie rozmieszczone tak, aby wpuszczać światło słoneczne iw przedziwny, urzekający i magiczny sposób oświetlać nawę główną i całe wnętrze świątyni. Poliptyk ołtarzowy przedstawia Madonnę i świętych. Jeszcze wyższe jest „Ukrzyżowanie” nieznanego autora, przypuszczalnie Figline.
Kaplice Castellani i Baroncelli
Te dwie kaplice namalował syn i ojciec Gaddiego: Agnolo i Taddeo. Rodzinna kaplica rodu Castellani to cała seria niesamowitych i przerażających historii: oto smok pożerający niemowlę i Apollonia, której zęby są brutalnie wybijane przez oprawców, i pospólstwo miażdżone przez wóz. Dlaczego tak wiele przemocy nie jest jasne, kulturologom trudno jest odpowiedzieć na to pytanie. W drugiej kaplicy freski są spokojniejsze: większość obrazów przedstawia życie Maryi.
Kaplice Bardi i Peruzzi
Kaplica Bardi jest jedną z pierwszych rodzinnych kaplic w bazylice Santa Croce. Został zbudowany na początku XIV wieku. Został namalowany przez Mazo di Banco, historia przedstawiona na rysunkach to życie św. Sylwestra, byłego papieża i kilku innych świętych.
Kaplica Peruzzi jest chyba najbardziej znana w świątyni, ponieważ jej ściany namalował sam Giotto (żywoty św. Jana Teologa i św. Jana Chrzciciela), ponadto pochowani są tutaj Michał Anioł i Galilio. Początkowo po tej stronie świątyni znajdowały się cztery podobne kaplice, niestety przetrwały tylko dwie z nich.
Kaplica Medyceuszy
Medyceusze są zdecydowanie najsłynniejszą dynastią florencką. Z tego rodu wywodziło się aż czterech papieży Rzymu, a także dwie królowe Francji – Katarzyna i Maria. Nic dziwnego, że Kaplica Medyceuszy jest chyba najbardziej luksusową i najbogatszą w bazylice. Został udekorowany przez samego Michała Anioła Buonarottiego i jest to uważane za jedno z jego najlepszych dzieł.
Groby wielkich ludzi Włoch
W sumie w bazylice Santa Croce znajduje się ponad trzysta pochówków. Wszyscy pochowani tu ludzie to znani florenccy i włoscy politycy, osoby publiczne, filozofowie, artyści, rzeźbiarze, architekci, muzycy, pisarze, poeci i naukowcy.
Najsłynniejszy z nich:
Wyróżnia się nazwisko Dante Alighieri, słynnego Florenczyka i autora Boskiej Komedii. Kiedyś pisarz został w niełasce wygnany z rodzinnego miasta i długo błąkał się: Werona, Bolonia, Paryż, Wenecja, Rawenna. W Rawennie ostatecznie osiadł, przeżył ostatnie lata życia i zmarł na malarię.
Dopiero po śmierci pisarki Florence zdała sobie sprawę, jaki geniusz straciła. Władze florenckie próbowały zażądać zwrotu prochów Alighieriego z Rawenny, ale Rawenna odmówiła. Spór o to, kto ma więcej praw do szczątków poety, wciąż trwa, a w bazylice Santa Croce stoi pusty sarkofag przygotowany dla Alighieriego, jeśli jego prochy pewnego dnia nagle powrócą do ojczyzny.
Godziny otwarcia i ceny biletów
Godziny otwarcia Bazyliki Santa Croce:
Ceny biletów:
Możesz także wypożyczyć audioprzewodnik w Bazylice (audioprzewodnik jest dostępny w kilku językach). To będzie kosztować dociekliwego turystę kolejne 1,5 euro.
Gdzie się znajduje i jak się tam dostać
Piazza Santa Croce, 16 – każdy Florentczyk podpowie, jak dojechać pod ten adres: dla gości z zagranicy Bazylika Santa Croce jest jednym z głównych miejsc pielgrzymek turystycznych i religijnych. Kursuje tu komunikacja miejska (np. linie autobusowe C1, C2, C3, 23) i chętnie jeżdżą taksówkarze, dodatkowo do bazyliki można dostać się na piechotę: tylko 20 minut od dworca kolejowego we Florencji. Atrakcję nie sposób przegapić: nie tylko znajduje się w historycznym i kulturalnym centrum miasta na ogromnym placu o tej samej nazwie, ale także przyciąga uwagę imponującymi rozmiarami.
Ponadto na placu przed bazyliką Santa Croce często odbywają się różne imprezy, obok których również nie sposób przejść obojętnie: festiwale teatralne i muzyczne, koncerty, mecze słynnego średniowiecznego futbolu florenckiego, bardziej przypominające spektakularny pokaz kostiumów niż gra sportowa.
Każdy turysta powinien odwiedzić Bazylikę Santa Croce we Florencji, bo to absolutna kwintesencja wielowiekowej warstwy historycznej i kulturowej Włoch i po prostu niesamowicie piękne, bogate, majestatyczne, spokojne miejsce.